Ergonomie in de auto
De zit in de auto als oorzaak voor lichamelijke klachten.
Een nieuwe bureaustoel is de oplossing volgens de medewerker van de automatiseringsafdeling. Als ik binnenkom en ga zitten heb ik direct last van mijn rug, dus die stoel deugt niet! Om de passing van de stoel te toetsen vraag ik de medewerker te gaan zitten. De stoel past prima en lijkt vooralsnog voldoende steun te geven.
Wat nu? Ik vraag hem naar zijn reistijd. Anderhalf uur heen en dezelfde tijd weer terug,
als het meezit. Ik vraag naar het zitcomfort in de auto. Volgens mij wel goed, is het vertrouwde en meest gegeven antwoord. We gaan kijken en de passing is ronduit hopeloos. De onderbenen zijn minimaal ondersteund en de rugleuning eindigt halverwege de borstwervelkolom. Als ik mijn bevindingen uitspreek geeft de medewerker toe dat autorijden al lange tijd pijnlijk is. De conclusie dat 3 uur per dag slecht zitten in de auto kan bijdragen tot rugklachten was nog niet getrokken. De gevolgen van slechte ergonomie in de auto wreken zich meestal pas na intensief gebruik en kunnen ingrijpend zijn. Van serieuze pijnklachten in de rug en benen tot verminderde veiligheid door niet meer adequaat waarnemen en reageren.
Wat gaat er mis in de praktijk?
Als we de leveranciers moeten geloven zijn de stoelen tip-top in orde.
Ergonomische stoelen met vergaande instelbaarheid suggereren dat een ieder zijn zit moeten kunnen vinden. Dat het moeilijk is om met één stoel een heel land te dienen, laat staan een continent, is voor iedereen die zich met de menselijke maat bezighoudt een gegeven. Vervangers van autostoelen weten dit als geen ander. Dagelijkse komen hier de nieuwste modellen de garage binnen van deze door heel Nederland aanwezige specialisten. Naar schatting 7000 auto's worden jaarlijks ontdaan van de standaard zetel en voorzien van een stoel op maat. Dit kan niet altijd probleemloos. De stoel is door het inbouwen van airbags, regelmatig een vitaal onderdeel geworden van de veiligheidseigenschappen van de auto. De markt probeert hierop in te spelen door ook de vervangende stoel van airbags te voorzien. Hiervoor is echter medewerking nodig van de fabrikant. Geen automerk wil zich echter zien als goede bekende van degene die de fabrieksstoel uit de wagen haalt. De samenwerking op dit onderdeel komt nog mondjesmaat tot stand.
Wanneer is het zaak de zit in de auto als mogelijke oorzaak van klachten mee te laten wegen?
In de praktijk is dit bij mensen die voor hun dagelijks werk meer dan 90 minuten in de auto zitten en rug- of nekklachten hebben.
Waar let u op tijdens het beoordelen van de zit?
1. De ondersteuning van het bovenbeen: deze dient een zo volledig mogelijke steun te krijgen van de zitting. Het probleem is dat veel zittingen te kort zijn voor de Nederlanders met hun bovengemiddelde beenlengte.
2. De hoogte van de rugleuning moet minstens komen tot de onderkant van de schouders.
3. De vorm van de rugleuning is van belang. Om een passende steun te geven, dient de rugleuning aan te sluiten (waardoor de druk gelijkmatig word verdeeld) over een zo groot mogelijk deel van de rug.
4. De conditie van de stoel. Ook een autostoel heeft een levensduur waar einde aan komt. Deze is naast de kwaliteit van de stoel afhankelijk van het aantal gereden kilometers en het gewicht van de bestuurder.
5. De afstand tot het stuur; hoe groter de afstand tussen de bestuurder en het stuur is, hoe meer kans op belasting van de nek/schoudergordel. De aanwezigheid van een (midden)armsteun kan hier support verzorgen.
Vervangen, aanpassen of werken met hulpmiddeltjes?
Navraag bij de vervangers van autostoelen naar de ervaring met goede en slechte autostoelen geeft geen eenduidig antwoord. Wat voor de één goed is, is voor de ander slecht. Vooral in de lease markt, goed voor 550.000 auto's, vinden stoelvervangingen plaats. De auto's die het meest geleased worden komen regelmatig voor stoelvervanging in aanmerking. De Ford Focus, de Volkwagen Passat en de Opel Astra en Zafira zijn zodoende regelmatige klanten. De prijs van de nieuwe stoel gaat dan veelal mee in het leasebedrag. Sommige stoelspecialisten kunnen de stoel remodelleren. Hiermee proberen ze de vorm van de standaard stoel zoveel mogelijk aan te passen aan de bouw van de bestuurder. Vooral met betrekking tot de zittingdiepte kan dit een effectieve maatregel zijn. Op de vraag aan de stoelspecialisten of er auto's zijn waarvan de stoel zelden vervangen wordt, komt pas respons na enig aandringen. Volvo en Saab hebben een goede naam, maar geven toch ook soms problemen. BMW gebruikt soms een stoel van Recaro, die ook in een duurder type Golf wordt toegepast. Deze heeft een uitschuifbare zitting, zodat hij aangepast kan worden aan de lengte van de bovenbenen. Dit zien de heren specialisten als een goede tussenoplossing. Er zijn tientallen steuntjes en kussentjes in de handel die de pretentie hebben om zitproblemen in de auto te bestrijden. Een echt goede oplossing geven ze zelden, zeker niet voor de veelrijders. Na verloop van tijd zien we deze tijdelijke middelen meestal weer uit de auto verdwijnen.
Niet alleen de stoel is bepalend
Juist het lang in één positie zitten leidt tot een statische belasting van de rug en kan daardoor klachten veroorzaken. Cruise-controll bijvoorbeeld kan een positieve bijdrage leveren aan de bewegingsvrijheid van de bestuurder. De cruise geeft de bestuurder de mogelijkheid om te veranderen van houding en het statische belastingspatroon te doorbreken. Een ander belangrijk aspect wat meespeelt is het menselijk gedrag. De stoel kan nog zo goed zijn, als we er urenlang inzitten, zonder te pauzeren om ons lichaam de nodige beweging te gunnen, kan dit leiden tot klachten. Ook in een goede stoel. Een gespannen houding door de mentale gesteldheid tijdens het rijden, kan aanleiding zijn tot klachten.
Welk advies geeft u de patiënt?
Wijs op het belang van een stoel met goede passing. Zeker bij mensen die veel kilometers maken is dit van grote preventieve waarde. Het minste dat mensen zouden moeten doen is kritisch stilstaan bij dit onderwerp en een lange proefrit maken. Dan komen de ziteigenschappen pas echt naar boven. De arts zou tijdens de anamnese vragen kunnen inbouwen over de tijd welke patiënten doorbrengen in de auto. Een kijkje in de auto is vaak verhelderend.
